Lilith İsminin Kökeni
Lilith ismi mezopotamya mitolojisindeki lilu (eril) ve lilitu (dişil) kökenlerine dayanmaktadır. sümer ve akad kültüründe gece ruhu olarak bilinen lilith, gece saatlerinde insanlara musallat olan ve hamile kadınlarla bebeklere zarar veren bir figürdür. kimi kaynaklarda bu ruhların geldiği yer olarak genç yaşta ölenler kimi kaynaklarda da doğum yapmadan ölen kadınlar olarak ifade edilmektedir. bu inançlarda yıkıcı rüzgarlar ve hastalıkla bağdaştırılan lilith, tekil bir varlık olmamakla beraber bir tür/cins ismidir. milattan önce 2000 yıllarına dayanan lilu ve lilitu, mezopotamya kültürünün hırsızı yahudiler tarafından lilith figürüne evrimleştirilmiş ve değiştirilmiştir.
Yahudi Geleneğinde Lilith
Yahudi geleneğinde kelime kökeni olarak "gece" veya "gececi" anlamına gelen "lailah" kelime kökenine sahip lilith, kökeni olan mezopotamya kültürünün aksine özel isim olarak kullanıldığı yorumların çoğunluğunda dile getirilmekte ve Lilith isminin tevrat içerisinde Yaşeya 34:14'te geçtiği ifade edilmektedir:
- Yabanıl hayvanlarla sırtlanlar orada buluşacak, tekeler karşılıklı böğürecek. lilit oraya yerleşip rahata kavuşacak.
Hristiyanlıkta Lilith
Hristiyanlıkta lilith figürü geliş noktası olan musevilikten çokta farklı değildir, yeni ahit içerisinde bu konu hakkında anlatı olmamasıyla birlikte figürün hristyiyanlık içerisindeki varlığı da eski ahit kökenlidir. lilith, hristiyanlıkta merkezî bir figür değildir fakat eski ahit yorumları ve demonoloji geleneği üzerinden dolaylı biçimde tartışmalara konu olmuş ve kendisine yer edinmiştir.
Adem'in İlk Eşi
Bu kültür içerisinde lilith, adem'in havva'dan önceki eşi olarak bilinse de tevrat içerisinde bu açıkça anlatılmamaktadır. bu fikir, tekvin/yaratılış’taki iki yaratılış anlatısının birlikte okunmasından doğan sonraki yorumlardan beslenir: bir yerde “male and female he created them”, başka yerde ise kadının adamın yanından/kaburgasından yaratıldığı anlatılır. bu durum, daha sonra lilith efsanesinin doğmasına zemin hazırlamıştır; ama bu, tevrat’ın açık ifadesi değildir.
Mandaizm'de Lilith
Mandaizm içerisindeki Lilith anlatısına yer vermemin sebebi gerçek anlatıya bir türü ifade eden biçimde kullanılmasından dolayı daha yakın olmasıdır. Mandaizm’de Lilith, çoğu kişinin bildiği Yahudi gelenekteki gibi tek ve merkezî bir “ilk kadın / Âdem’in ilk eşi” figürü değildir.
Mandaean Book of John’da ifade çoğul geçer:
- Hamile kadınların yataklarında lilithlerden hangisi bulunur?
Hemen ardından cevap gelir:
- Hamile kadınların yataklarında bulunan lilith, Zahriel’dir.
Ayrıca Zahriel hakkında yapılan açıklamayı bilmekte fayda var, bu anlatıda Lilith kötücül bir varlık olarak betimlenmemiş veyahut aşağılama amacıyla söylenmemiştir.
E. S. Drower, Zahriel için şunu söyler:
- Drasha d Yahya’da ondan bir lilith olarak söz edilir; fakat burada terim küçültücü ya da aşağılayıcı biçimde kullanılmaz.
Aynı pasajın devamında Zahriel şöyle tanımlanır:
- Genel olarak o, ışığın iyi niyetli bir ruhu olarak görülür.
Ve doğumla ilişkisine dair şu ifade yer alır:
- Üreme ve doğumun koruyucu ruhu/gücü gibi görünmektedir.
Bir başka yerde de yine çok açık biçimde şöyle geçer:
- Zahriel adlı lilith, hamile kadınların döşeğinin yanında kalır.
Bu alıntılara göre Mandaizm’de Lilith, Yahudi folklorundaki gibi merkezî ve tekil bir “Lilith karakteri” olmaktan çok, doğum, gebelik ve bazı ruhsal varlık sınıflarıyla ilişkili bir adlandırma alanı içinde görünür; bu bağlamda Zahriel öne çıkan isimdir.
Satanizm'de Lilith
Yazının odak noktası olan bu kısım, "Lilith Gerçekte Kim?" sorusuna en net cevabı vermektedir. Maalesef Gerçekler Kitabı içerisinde Lilith'i anlatan ayet bir çoğu tarafından bilinmemekte veya fark edilmemektedir. Lilith, doğa üstü bir varlık olmamakla beraber insanlığın ilk zamanlarında oluşturulmuş "kopya insanlar" hakkında ortaya atılan iddialar ve efsanelere dayanan ayrıca zamanla şekillenmiş ve değişmiş bir figürdür. Ayetten de anlaşılacağı üzere Adem ve Havva yaratıldıktan sonra uyutuldukları esnada onlardan alınan parçalarla oluşturulan insanlar efsanelere Lilith ismi ile konu olmuştur.
Grçekler Kitabı 3:16 içerisinde şöyle anlatılmaktadır:
- Havva olduktan sonra ve Adem uyurken derin, donmuş uykuda Havva da uzun zaman uyudu onunla. O sırada onlardan alındı parçalar ve yapıldı diğer insanlar ve değişik ırklar. Onlar da salındılar Tanrıların Bahçesi'ne uyurken Adem ve Havva. Onların bazıları anlaşmadı birbirleri ile ve bazıları istemedi insan olmayı. Bu yüzdendir ki, sizde, Adem'in, Havva'dan önce olan başka eşlerinden bahsedilen efsaneler vardır. Aslında onlar değildi size baştan beri anlatttığım Adem ve Havva.